Đến lượt Trung Quốc phải xoay chiều? - Is it China's Turn to Pivot?- The Diplomat

Minxin Pei (*)

Trúc An dịch

28-11-2011

Mỹ đã phục kích và cô lập Trung Quốc tại hội nghị Đông Á. Nếu Trung Quốc muốn hồi phục, nước này cần phải thành công trong cuộc cạnh tranh với Mỹ – và không dọa nạt các nước láng giềng.

Nếu năm 2010 là năm mà Trung Quốc thực hiện một loạt các động thái chiến lược và chiến thuật để củng cố vị thế của nước này ở Đông Á thì năm 2011 chứng kiến cả khu vực phản ứng lại.

Biển Đông được quốc tế hóa tại Thượng đỉnh Đông Á Bali : Tình huống thuận lợi cho Việt Nam

Thứ hai 28 Tháng Mười Một 2011

Trọng Nghĩa  RFI (Radio France International)

Tại Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á ngày 19/11/2011, vấn đề Biển Đông đã lại được 'quốc tế hóa', dưới sự thúc đẩy của Mỹ, và bất chấp thái độ phản đối của Trung Quốc. Theo phân tích của Giáo sư Carl Thayer thuộc Học viện Quốc phòng Úc (Đại học New South Wales), đối với các nước Đông Nam Á, đặc biệt Việt Nam, vốn đang bị Bắc Kinh lấn lướt. đây là một xu thế có lợi, cần phải khéo léo tranh thủ.

« Tôi không muốn thảo luận vấn đề đó tại Hội nghị Thượng đỉnh. Tuy nhiên, một vài lãnh đạo đã nêu tên Trung Quốc trong vấn đề đó. Không đáp trả những gì ta nhận thì thật là bất lịch sự ». Đây là lời công nhận của Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo với Tân Hoa Xã về sự kiện vấn đề Biển Đông đã được nêu bật tại Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á ngày 19/11/2011 ở Bali ( Indonesia ).

22/07 ASEAN - Trung Quốc thông qua hướng dẫn thực thi DOC

Thứ Sáu, 22/07/2011, 11:29 (GMT+7)

TT - Các ngoại trưởng ASEAN và Trung Quốc đã chính thức thông qua bản hướng dẫn thực thiTuyên bố về ứng xử của các bên trên biển Đông (DOC) vào chiều 21-7 tại Bali, Indonesia.

Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Gia Khiêm (trái) bắt tay Ngoại trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì tại Hội nghị ngoại trưởng ASEAN - Trung Quốc - Ảnh: AFP

Video clip "ASEAN - Trung Quốc thông qua hướng dẫn thực thi DOC" - TVO

Hội đàm Việt - Trung bên lề AMM 44 Sáng 21-7, Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Gia Khiêm đã có cuộc hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Dương Khiết Trì. Hai bộ trưởng đã nhất trí góp phần thúc đẩy hợp tác, xây dựng lòng tin với mục tiêu chung là hòa bình, ổn định và phát triển. Cùng ngày, Bộ trưởng Phạm Gia Khiêm cũng gặp bộ trưởng ngoại giao các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc trong khuôn khổ ASEAN +1. TTXVN

Hướng dẫn thực thi DOC tái khẳng định DOC thể hiện cam kết tập thể của ASEAN và Trung Quốc nhằm thúc đẩy hòa bình, ổn định, tin tưởng lẫn nhau và đảm bảo giải quyết hòa bình các tranh chấp ở biển Đông. Trợ lý bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Quang Vinh đã gọi thỏa thuận này là một cột mốc quan trọng và cũng là bước khởi đầu tiếp theo để các bên liên quan tiếp tục ngồi vào bàn đàm phán.

Hướng dẫn thực thi DOC khẳng định các bên tham gia DOC sẽ tiếp tục thúc đẩy đối thoại và tham vấn theo tinh thần của DOC, việc thực hiện các hoạt động hoặc dự án như được quy định trong DOC nên được xác định một cách rõ ràng, việc tham gia các hoạt động hoặc dự án nên được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện, những hoạt động ban đầu được thực hiện trong phạm vi của DOC nên là những biện pháp xây dựng niềm tin.

Ngoài ra, việc quyết định thực hiện những biện pháp cụ thể hoặc những hoạt động của DOC nên dựa trên sự đồng thuận của các bên liên quan, hướng đến hiện thực hóa Bộ quy tắc ứng xử của các bên trên biển Đông (COC). Hướng dẫn cũng đề cập việc có thể yêu cầu sự hỗ trợ cụ thể của những chuyên gia, những người xuất chúng, nếu được cho là cần thiết, khi thực hiện những dự án được DOC cho phép.

Tiến trình thực hiện những hoạt động và dự án được đồng ý trong khuôn khổ DOC sẽ được báo cáo cho Hội nghị bộ trưởng ASEAN - Trung Quốc hằng năm.

Bản hướng dẫn thực thi DOC được đánh giá là bước tiếp theo trong một tiến trình dài và phức tạp để các bên liên quan tại biển Đông có thể duy trì được một biển Đông không “dậy sóng”, thật sự hòa bình, ổn định, an ninh, góp phần vào sự ổn định chung của thế giới. Hướng dẫn cũng giúp các bên đi tới gần hơn đến sự hình thành các yếu tố ban đầu cho COC mang tính ràng buộc pháp lý đối với các bên.

Một số quan chức ASEAN đánh giá bản hướng dẫn này là một bước tiến trong đối thoại giữa hai bên, song chưa hoàn chỉnh. Ngoại trưởng Philippines Albert del Rosario nhận định: “Thỏa thuận này chỉ nhằm mục đích duy trì hiện trạng”. Ông cho rằng nếu không làm rõ cơ sở đòi hỏi của Trung Quốc hiện nay ở biển Đông - tức yêu sách đường chín đoạn - thì việc soạn thảo COC sẽ không có tiến bộ. Các hướng dẫn không nhắc gì đến các khu vực chồng lấn, tranh chấp hiện nay trên biển Đông.

KHỔNG LOAN (Từ Bali, Indonesia)

18/07 Các câu hỏi cho ASEAN tại Bali

An ninh Indonesia tuần tra bãi biển Nusa Dua ở Bali hôm 16/7 trước các cuộc họp cao cấp của ASEAN

Hội nghị Thượng đỉnh Bali là dịp để ASEAN tỏ ra có khả năng tìm giải đáp cho một loạt câu hỏi nghiêm trọng, từ tranh chấp biên giới Thái Lan - Campuchia, tranh cãi chủ quyền trên biển của một số nước ASEAN với Trung Quốc và cuộc bầu cử mất uy tín tại Miến Điện.

Kể từ hội nghị tại Hà Nội một năm trước, tình hình tranh chấp biển đảo tại Đông Nam Á ngày càng trở nên căng thẳng, khiến ASEAN có hy vọng dùng diễn đàn khu vực năm nay để đạt được một bản chỉ dẫn (guidelines), tìm ra một giải pháp chung.

Cùng lúc, Hoa Kỳ cũng muốn chương trình nguyên tử của Bình Nhưỡng được nêu ra bàn thảo.

Báo chí Trung Quốc trong khi đó nhấn mạnh đến hợp tác kinh tế sẽ đem lại lợi cho các bên.

BBC xin giới thiệu cách đánh giá các vấn đề này trên một số báo quốc tế và khu vực.

Trang Jakarta Post của Indonesia 16/7:

Tờ báo Indonesia, nước chủ nhà cho hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần này tại Bali đề nghị các bộ trưởng của Khối "tăng khả năng ngăn ngừa, xử lý và giải quyết các xung đột".

Những thách thức lớn mang tính khu vực và quốc tế được Jakarta Post nêu ra cho ASEAN gồm có:

"Căng thẳng xung quanh tranh chấp biên giới Thái Lan - Campuchia, cuộc tranh cãi giữa Trung Quốc và các nước ASEAN về chủ quyền ở Biển Nam Trung Hoa, căng thẳng tại bán đảo Triều Tiên, và cuộc bầu cử bị khắp nơi coi là mất uy tín tại Miến Điện."

Tờ báo nhắc rằng hồi tháng 5, tại hội nghị Jakarta, ASEAN đã đồng ý lập ra Viện Hòa bình và Hòa giải ASEAN (AIPR) để tạo ra bước mở đầu đi đến chỗ có một cơ quan nặng ký hơn nhằm giải quyết xung đột xuyên khu vực.

Riêng về Biển Đông, bài báo viết, các bộ trưởng ASEAN đã cam kết sẽ thuyết phục Trung Quốc cùng lập ra một Quy tắc Ứng xử (Code of Conduct -COC) có hiệu lực hơn là Tuyên bố về quy tắc ứng xử (Declaration of code of conduct - DOC), vốn bị ngưng trệ từ 2002.

Báo Jakarta Globe của Indonesia hôm 18/7:

Tờ báo tiếng Anh này có bài bình luận của Simon Tay, Chủ tịch Viện Quan hệ Quốc tế Singapore, nơi sẽ tổ chức một hội thảo liên quan Asean vào đầu tháng Tám.

Theo ông Simon Tay, có ba điều mà Asean có thể làm để ngăn các tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông biến thành xung đột:

"Trước hết, Asean cần nhắc Việt Nam và Philippines rằng cả tổ chức không thể và không nên được trông chờ sẽ mù quáng theo đuôi quyền lợi quốc gia của hai nước.

Thứ hai, Asean phải đặt ra bối cảnh cho quan hệ chung với Trung Quốc. Quan hệ kinh tế đã phát triển sâu sắc hơn, rộng hợn và được dự đoán sẽ còn tăng trưởng nữa.

Thứ ba, Asean không được chỉ nghĩ về việc cân bằng sức mạnh với sức mạnh, ngay cả khi giơ tay ra cho Mỹ. Mặc dù sự có mặt quân sự của Mỹ đã là yếu tố giúp ổn định, nhưng nhu cầu cấp thiết là phát triển quy tắc và thói quen để hợp tác hòa bình."

Báo Singapore, tờ The Straits Times điện tử hôm 18/7:

Dù Trung Quốc luôn phản đối sự can dự bên ngoài vào tranh chấp biển Đông Nam Á, Ngoại trưởng Hillary Clinton có thể vẫn nêu vấn đề tại cuộc họp Diễn đàn Khu vực

Báo Nhật

Bài viết cho rằng nhìn từ góc độ của Bắc Kinh thì chủ đề gây xích mích là Biển Nam Trung Hoa sẽ trở thành đề tài nóng tại cuộc họp về an ninh ở Bali nhưng các chuyên gia không tin rằng sẽ xảy ra bão tố ngoại giao như năm ngoái.

Nhắc lại cuộc họp tại Hà Nội năm 2010 khi Trung Quốc bị bất ngờ trước12 quốc gia ASEAN nêu ra tại bàn hội nghị chủ đề Biển Đông, báo Singapore trích lời tiến sĩ Trương Minh Lượng từ Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, ĐH Jinan nói lần này sẽ không có chuyện đó.

Nhà nghiên cứu này cho rằng đó là vì "Giới quân sự Hoa Kỳ và Trung Quốc đã trao đổi với nhau nhiều lần về chủ đề này trong năm qua".

Nhờ vậy, Trung Quốc đã có sự chuẩn bị để nói chuyện với ASEAN về Biển Đông.

Được biết bà Hillary Clinton tới ngày 22/7 mới đến Bali nhưng sự hiện diện của Hoa Kỳ luôn là yếu tố không thể thiếu, thậm chí quyết định cho việc thành bại của các sáng kiến chung mà ASEAN đưa ra.

Về lịch trình, ngày thứ Năm tuần này sẽ là Đối thoại ASEAN +3 nhưng đến thứ Bảy hội nghị thượng đỉnh sẽ gồm 27 nước với cả Hoa Kỳ và Nga.

Hiện có nhiều hy vọng Indonesia sẽ nêu cao được tinh thần đồng thuận ASEAN nhằm tìm ra câu trả lời cho nhiều vấn đề nóng bỏng

Báo Mainichi của Nhật 18/7:

Từ báo Nhật đăng bản tin quốc tế của hãng Kyodo từ Jakarta cho rằng nước chủ nhà Indonesia, trước ngày họp tại Bali 21/7 đề nghị ASEAN và Trung Quốc đồng ý về bộ khung để áp dụng hợp tác nhằm giảm căng thẳng biển đảo.

Tuy nhiên, truyền thông Nhật trích lời các nguồn ngoại giao cho rằng dù Trung Quốc luôn phản đối sự can dự của các nước bên ngoài vào vùng biển Đông Nam Á, Ngoại trưởng Mỹ, bà Hillary Clinton có thể vẫn nêu vấn đề tại cuộc họp Diễn đàn Khu vực ASEAN vào ngày 23/7 này.

Cho tới nay, Trung Quốc luôn muốn đối thoại song phương, khiến nhiều nhà quan sát nghi ngờ về khả năng có bước đột phát về tranh chấp lãnh thổ, lãnh hải nhanh chóng.

Trang Nhân dân Nhật báo của Trung Quốc, bản tiếng Anh 18/7:

Trước hội nghị Bali, bài báo nêu ra số liệu của phía Trung Quốc rằng trong nửa đầu năm 2011, trao đổi thương mại giữa ASEAN và Trung Quốc đạt 171.1 tỷ USD, tăng 25.5% so với cùng thời gian năm trước.

Đặc biệt, theo Nhân dân Nhật báo, trao đổi thương mại Trung Quốc - Indonesia tăng 41%, Trung Quốc - Việt Nam tăng 40.9%.

Các nước ASEAN hồi hộp xem thái độ của Trung Quốc sẽ ra sao tại Bali

Trung Quốc xuất khẩu hàng hóa tổng trị giá 80 tỷ USD sang ASEAN và nhập về hàng hóa trị giá 91 tỷ USD trong cùng thời gian.

Trước đó, hôm 12/7, vẫn tờ báo này có bài ca ngợi việc xây dựng cảng Hà Khẩu là cách để Trung Quốc và Việt Nam "giải quyết tranh chấp tại Biển Nam Trung Hoa".

Nhắc lại quan điểm của lãnh đạo Trung Quốc, tờ báo viết về công trình này cho thấy "theo đuổi chính sách hợp tác kinh tế cùng có lợi (win-win economic cooperation) là dòng chính trong quan hệ Trung - Việt, và cách tốt nhất cho quyền lợi của hai bên là gác tranh chấp để cùng nhau khai thác nguồn tài nguyên ở biển Nam Trung Hoa.

Thông tấn xã Việt Nam 18/7:

Các báo trong nước trích bản tin của Thông tấn xã Việt Nam viết rằng Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Phạm Gia Khiêm sẽ đến dự hội nghị Bali.

Ông Phạm Gia Khiêm sẽ cùng Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN và các bên Đối thoại bàn các biện pháp, định hướng đẩy mạnh xây dựng Cộng đồng ASEAN, gia tăng liên kết, thúc đẩy quan hệ giữa ASEAN với các Đối tác cũng như trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm.

Tuy nhiên, bản tin này không nói rõ vấn đề Biển Đông có được ông Khiêm nêu ra tại Hội nghị hay không.

Báo chí Việt Nam cũng trích lại các nguồn tin Hoa Kỳ nói rằng Tổng thống Barack Obama có lịch trình sẽ tới Bali nhưng để dự cuộc họp cao cấp tiếp theo vào tháng 11/2011.

06/07 July key for talks on S. China Sea

China Daily, July 6, 2011

: 

With disputes in the South China Sea flaring up in recent weeks, July may be a critical month for discussions on the issue.

Following Vietnamese Vice-Foreign Minister Ho Xuan Son, who left Beijing in late June with an agreement emphasizing the importance of diplomatic negotiation in solving the China-Vietnam maritime dispute, Philippine President Benigno Aquino is scheduled to visit China in the near future, with the South China Sea issue high on his agenda, reported Philippine media.

As a prelude to the visit, Philippine Foreign Secretary Albert del Rosario will visit China on Thursday, which the Philippine media said "could help cool down the raging territorial dispute".

"We're hoping the visit of Secretary Del Rosario will help facilitate diplomatic means for resolving the problem," Abigail Valte, deputy presidential spokesperson, was quoted as saying by the Philippine-based Journal Online website last week.

Philippines officials say they expect to hold high-level talks with China in the coming months to maintain good relations, despite heated debate in recent weeks over disputes in the South China Sea.

According to Su Hao, director of the Asia-Pacific Research Center at China Foreign Affairs University, bilateral discussions, such as those recently conducted between China and Vietnam, may serve as a model in dealing with similar disputes.

"High-level communication helps eliminate misunderstandings and stabilizes the situation, which serves the fundamental interests of all," Su said.

"This is a good model which could be adapted in dealing with similar disputes," said Su.

Covering an area of more than 3.5 million square kilometers, the South China Sea is believed to hold vast deposits of oil and natural gas.

In a recent television interview, Yin Zhuo, a Chinese rear admiral, quoted a United Nations survey saying that the value of the oil and natural gas deposits in the area is equivalent to $20 trillion. The area is also home to major international sea lanes, through which 80 percent of the world's trade is shipped.

The South China Sea has been part of Chinese territory since ancient times, and China has managed and developed the islands for hundreds of years, according to Ma Zhengang, former president of the China Institute for International Studies, adding that there was no dissension from any country on China's sovereignty over the area until the 1970s.

A large number of multilateral documents and overseas encyclopedias have listed the South China Sea as the territory of China.

However, with surveys conducted in the 1960s showing the existence of huge oil and natural gas deposits and describing the region as the "second Gulf", "in the middle of the 1970s, Vietnam and the Philippines illegally occupied several islands and started exploring for oil and gas, which sparked the dispute", Ma said.

The Philippines, Brunei, Malaysia and Vietnam lay claim to some of the islands and reefs in the area.

To solve the dispute, in 2002 China and members of the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) signed the Declaration on the Conduct of Parties in the South China Sea (DOC), with all related parties, in which they pledged to jointly safeguard regional stability, cooperate in the area and resolve disputes through peaceful talks between the direct claimants.

The declaration also said that related parties should exercise self-restraint and not undertake any activities that may complicate the situation.

But in recent years, some countries have continued to unilaterally conduct illegal oil and gas exploration in the area, leading to the recent tension, said experts.

Chu Hao, a researcher at the China Institutes of Contemporary International Relations, said: "China's increasing strength and the fact that the oil price is surging so fast means that countries are in a hurry as they will have no chance to claim their interests if they do not seize this 'last chance'."

As a result, the regional situation has become increasingly tense, with some parties exchanging harsh words with each other and holding military exercises.

According to Nazery Khalid, senior fellow with the Maritime Institute of Malaysia, the rising tension in the region does not benefit any side, and the best way to defuse disputes is diplomatic negotiation.

Quoted by the Beijing-based Global Times, Khalid said to solve the dispute it is vital for China to create a roadmap that first deals with issues which are less complicated and then gradually come to the more difficult issues.

For instance, the related parties could jointly conduct activities including pollution management and maritime biological surveys, even though they still hold differences on territorial issues, according to Khalid.

Experts also point out that intervention by the United States in the South China Sea issue has been a critical factor fueling the recent tension.

"Some Western experts have said that the US regards the issue as an important starting point for its 'back to Asia policy', while other countries that wish to confront China are pinning their hopes on US interference," Ma said.

Su Hao noted that the US has recently been taking a more prominent role in the issue.

At an ASEAN meeting held in Vietnam last year, US Secretary of State Hillary Clinton claimed that US has "a national interest in freedom of navigation in the South China Sea", which is a symbol "of the diplomatic battle that will define Asia for the next few decades", the Financial Times said.

The US also said on July 1 that the ASEAN Regional Forum (ARF) should discuss the dispute when it meets later this month in Bali, Indonesia.

Bonnie Glaser, an expert on Chinese security policy with the Washington-based Center for Strategic and International Studies, said: "In the run-up to the July ASEAN Regional Forum and the subsequent East Asia Summit in Bali, some of the claimants are competing to shape the discussion of South China Sea issues."

Chinese analysts said that China should not let the issue be generalized to include so-called freedom of navigation at sea, nor should it allow the issue to be internationalized.

At present, both ASEAN countries and China have agreed that freedom of navigation has not been disturbed in the South China Sea region.

"So-called freedom of navigation at sea is just an excuse. The underlying intention of the US is to generalize the issue and play it up," said Su.

Experts noted that there is a widespread misunderstanding about China's approach on solving the South China Sea issue that Beijing opposes any multilateral discussion.

"China insists on the bilateral approach that will solve the border issue directly with the neighboring country, which is the basis of negotiations. But it should actively participate in multilateral channels and resist any attempts at the generalization of South China Sea issues," Su said.

According to Yang Baoyun, a scholar at Peking University, on matters about individual islands, China is willing to sit down and hold bilateral talks. But China has also shown its sincerity to conduct multilateral talks, such as those that resulted in the signing of the DOC in 2002.

"But there should be no intervention from those outside the area," Yang said.

Experts also argue that what matters is to implement the agreements already reached between all parties, instead of making those negotiations just tactical ploys to win time for unilateral action.

Related

• US, Philippines hold drills near South China Sea
• China urges consensus with Vietnam on South China Sea issue
• China insists on bilateral talks to resolve South China Sea disputes
• Dangerous nationalism risks future of South China Sea
• China says it strictly abides by Declaration on South China Sea