|
Bài viết được đăng lúc 3:47:07 PM, 15.09.2011
NGUYỄN VĂN TẬN - HOÀNG THỊ ANH ĐÀO Thế kỷ XV - XVII, các nước phương Tây bước vào thời kỳ tích lũy nguyên thủy tư bản, những cuộc phát kiến địa lý đã mở ra một cuộc “cách mạng thương mại” thực sự ở châu Âu và đưa đến việc thiết lập mạng lưới giao thông mậu dịch hàng hải xuyên đại dương nối liền châu Âu với phương Đông. Mạng lưới giao thông mậu dịch hàng hải xuyên đại dương được hình thành đã thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động kiếm lời của thương nhân nhiều quốc gia Tây Âu có nền kinh tế công thương nghiệp phát triển như Bồ Đào Nha, Hà Lan, Anh, Pháp... tìm đến nhiều vùng đất ở phương Đông để thăm dò và khai thác tài nguyên thiên nhiên. Sự tham gia đồng thời của nhiều nước phương Tây vào thị trường khu vực đã làm cho hoạt động thương mại của các nước trong khu vực đổi sắc. Ở Đông Nam Á, nhiều nước đã tiến hành mở cửa giao thương với các nước phương Tây như Siam, Indonesia và bán đảo Malacca là cơ hội để cho Đàng Trong tham gia vào hoạt động thương mại quốc tế. Trong thời gian đầu, khi Đàng Ngoài thực thi chính sách đóng cửa trong quan hệ với các nước phương Tây thì Đàng Trong lại thực thi chính sách ngoại thương cởi mở. Trong lĩnh vực đối nội, các chúa Nguyễn ở Đàng Trong tạo điều kiện cho thương nghiệp phát triển và có chính sách bảo hộ đối với một số mặt hàng do chính người Đàng Trong sản xuất. Trong lĩnh vực đối ngoại, các chúa Nguyễn không những khuyến khích thương nhân nước ngoài đến buôn bán mà còn ban hành nhiều chính sách ưu đãi đối với các thương nhân phương Tây. Chính nhờ chính sách ngoại thương thông thoáng của các chúa Nguyễn mà việc buôn bán Đàng Trong ngày càng phát triển và hình thành nên những thương cảng nổi tiếng, trong đó tiêu biểu là thương cảng Hội An. Trong số các nước phương Tây, Bồ Đào Nha là nước đầu tiên có mặt ở Đàng Trong. Theo Booc-Vút (Birdwood), người Bồ Đào Nha tiến hành các hoạt động giao lưu buôn bán với Đàng Trong vào khoảng năm 1540, thương nhân Bồ Đào Nha từ Macao hoặc Nam Dương (Indonesia) đến Hội An vào tháng chạp hoặc tháng giêng bán, mua hàng như tơ, lụa, hồ tiêu, gỗ quý, thông qua các đại lý người Hoa hay người Nhật ở Hội An rồi quay thuyền về các căn cứ trên (Macao, Nam Dương). Điều cần nhận thấy ở đây là để thiết lập quan hệ buôn bán với các nước châu Á, Bồ Đào Nha đã xây dựng nên hệ thống thương điếm trên toàn cõi châu Á nhằm tạo ra một mạng lưới thương mại hùng mạnh vào thế kỷ XVI. Tuy nhiên đối với Việt Nam, Bồ Đào Nha không thiết lập hệ thống thương điếm cho nên mọi quan hệ giao lưu buôn bán đều thông qua môi giới trung gian để gom hàng hoá hoặc giao dịch. Điều đáng lưu ý là các thương nhân Bồ Đào Nha không để lại người thường trực ở Hội An nhưng lại muốn độc quyền buôn bán với Đàng Trong. Để làm việc đó, các thương nhân Bồ Đào Nha tìm mọi cách để lấy lòng chúa Nguyễn, gửi tặng các đồ vật, và thường xuyên cạnh tranh với Hà Lan, thậm chí họ còn đề nghị chúa Nguyễn không nên buôn bán với người Hà Lan, tuy nhiên chúa Nguyễn không đồng ý mà vẫn thiết lập buôn bán với người Hà Lan. Trước tình hình như vậy, Bồ Đào Nha càng hướng sự quan tâm đến các hoạt động giao lưu buôn bán với Đàng Trong. Từ năm 1640 trở đi, quan hệ buôn bán giữa Bồ Đào Nha với Nhật Bản ngày càng giảm, trong khi đó quan hệ buôn bán với Đàng Trong lại được tăng cường. Những sản vật mà các thương nhân mua của Đàng Trong là tơ vàng, một số trầm hương, kỳ nam và một ít benzoin. Đổi lại, các thương nhân Bồ Đào Nha mang súng ống, diêm tiêu, kẽm, đồng... có thợ kỹ thuật đi cùng để bán lại cho Đàng Trong. Người Bồ Đào Nha đã dạy cho chúa Nguyễn kỹ thuật đúc súng nên được các chúa Nguyễn sủng ái và nể trọng. Sở dĩ như vậy là vì, thời kỳ này xảy ra cuộc chiến tranh giữa Đàng Trong và Đàng Ngoài nên chúa Nguyễn rất cần mua súng đạn từ xưởng đúc súng của Bồ Đào Nha ở Macao. Điều cần nhận thấy là trong số các thương cảng của Đàng Trong thì Hội An được coi là một trong những thương cảng sầm uất nhất. Hội An là trung tâm tập trung và phân phối hàng hoá, là nơi xuất khẩu một số sản phẩm địa phương như kỳ nam và vàng, trong đó kỳ nam là một thứ dầu quý được các thương nhân Bồ Đào Nha ưa chuộng “Kỳ nam hương màu đen, có dầu và giá 50cruzados một catty nơi người Bồ Đào Nha, trong khi tại chính nơi sản xuất, nó trị giá ngang với bạc, bao nhiêu kỳ nam hương là bấy nhiêu bạc”[1].
Có thể khẳng định rằng Đàng Trong đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các thương nhân Bồ Đào Nha đến giao lưu buôn bán trong đó có cả việc cho phép các thương nhân Bồ Đào Nha xây dựng những cơ sở kinh doanh ở Hội An, cho phép lập phố, xây kho như các thương nhân Nhật Bản và Trung Quốc. Song do phương thức buôn bán của Bồ Đào Nha chủ yếu thông qua môi giới trung gian hoặc giao dịch nên Bồ Đào Nha không có cơ sở vững chắc tại Đàng Trong. Với tư cách là những người phương Tây đầu tiên đến Việt Nam, “người Bồ Đào Nha đã cậy có một nền hàng hải khỏe vào bậc nhất và hung hăng đến chiếm đất đai để buôn bán”[2]. Mặc dù các thương nhân Bồ Đào Nha mua đuợc nhiều hàng hoá rẻ của Đàng Trong nhưng họ đến Đàng Trong không đại diện cho bất kỳ công ty nào và không cư ngụ tại đó nên vị thế của Bồ Đào Nha ở Đàng Trong về sau bị suy giảm. So với Bồ Đào Nha, thì các thương nhân Hà Lan đến Đàng Trong vào thời điểm muộn hơn rất nhiều. Năm 1601, người Hà Lan đã đến Đàng Trong, đặt chân đến Hội An để buôn bán. Nguyên nhân để các thương nhân Hà Lan đặt chân đến Đàng Trong là do phải duy trì nền thương mại nội Á, trong đó việc thu mua bạc Nhật là yếu tố quyết định để các thương điếm phương Đông duy trì hoạt động. Dù có nhiều cố gắng nhưng Công ty Đông Ấn Hà Lan có trụ sở chính đóng tại Batavia ở Indonesia vẫn không cung cấp đủ vốn cho thương mại châu Á nên đến đầu thế kỷ XVII, hoạt động trao đổi bạc lấy tơ lụa là trọng tâm trong hoạt động thương mại của các Công ty Đông Ấn châu Âu ở khu vực Viễn Đông. Trước khi người Hà Lan thâm nhập, buôn bán với Đàng Trong thì người Bồ Đào Nha đã triển khai lấy lụa Trung Quốc đổi bạc Nhật. Vì vậy, để có được bạc Nhật cho mạng lưới buôn bán nội Á, Công ty Đông Ấn Hà Lan cần tơ lụa Trung Quốc. Do không thâm nhập được vào thị trường Trung Quốc, Công ty Đông Ấn Hà Lan buộc phải mua tơ lụa Trung Quốc tại các cảng thị trung chuyển như Hội An. Bảng 1. Loại tiền đúc VOC đem đến Đàng Trong (1633-1637)
Những mặt hàng mà người Hà Lan thường mang đến buôn bán là những mặt hàng Đàng Trong cần như đại bác, diêm tiêu, lưu huỳnh; dạ châu Âu loại mịn, màu đỏ và màu sẫm; đồng bạc rénaux như tiền đồng, bạc nén và bạc đúc; hạt tiêu để xuất khẩu sang Trung Quốc; vải bông Ấn Độ, gỗ đàn hương… Đổi lại, người Hà Lan mua tơ lụa và các mặt hàng thổ sản như kỳ nam hương, gỗ quý, tơ lụa, xạ hương, vàng... mang về châu Âu[3]. Trong thời gian đầu các thương nhân Hà Lan cũng được các chúa Nguyễn đón tiếp nồng hậu, thậm chí còn được triều đình ban tặng một số đặc quyền để buôn bán. Năm 1633, theo thư mời của chúa Sãi, Công ty Đông Ấn Hà Lan đã có ý định đến buôn bán ở Quảng Nam và đến năm 1636, thương điếm của Hà Lan đã được thiết lập ở Hội An phố. Tuy nhiên, quá trình buôn bán giữa Đàng Trong với Hà Lan chỉ diễn ra trong 4 thập niên đầu của thế kỷ XVII, về sau do mâu thuẫn với dân bản địa các thương nhân Hà Lan buộc phải rời khỏi Hội An. Sau nhiều cố gắng của Batavia, nhưng Công ty Đông Ấn Hà Lan vẫn không duy trì được mối quan hệ thương mại với Đàng Trong. Những chuyển biến chính trị và thương mại khu vực Đông Nam Á đầu thập niên 30 của thế kỷ XVII buộc Chính phủ Batavia chuyển hướng trọng tâm quan hệ thương mại từ Đàng Trong ra Đàng Ngoài. Rõ ràng là, trong hơn một thế kỷ thiết lập quan hệ buôn bán với Bồ Đào Nha và Hà Lan, các chúa Nguyễn ở Đàng Trong đã thực thi chính sách ngoại thương rộng mở và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các thương nhân Bồ Đào Nha và Hà Lan đến giao lưu buôn bán. Trong quá trình diễn ra các hoạt động giao lưu buôn bán giữa Bồ Đào Nha và Hà Lan thường xảy ra cạnh tranh, thậm chí dẫn đến xung đột, nhưng các chúa Nguyễn ở Đàng Trong vẫn thực hiện chính sách cân bằng lực lượng, không dành bất cứ sự ưu tiên nào hoặc cho Bồ Đào Nha hoặc cho Hà Lan. Nhờ vậy, quan hệ giữa Đàng Trong với Bồ Đào Nha và Hà Lan vẫn giữ được sự hòa hiếu dẫu rằng có những thời điểm xảy ra bất đồng. Ngoài ra, trong quan hệ với các nước phương Tây, chính quyền Đàng Trong đã biết sử dụng lợi thế của từng nước để phục vụ cho sự phát triển đất nước. Trong thời kỳ đầu, khi Bồ Đào Nha đang có ưu thế, chính quyền Đàng Trong đã dựa vào Bồ Đào Nha để buôn bán, đến giai đoạn sau khi Bồ Đào Nha suy yếu thì Đàng Trong lại hướng sự chú ý của mình về Hà Lan. Điều cần nhận thấy là trong hoạt động thương mại giữa Bồ Đào Nha với Đàng Trong, người Bồ Đào Nha không thiết lập các thương điếm như ở Ấn Độ, Macao và một số nước khác trong khu vực mà chỉ sử dụng thương cảng Hội An như một trạm trung chuyển, thu mua hàng hóa để buôn bán với Nhật Bản và duy trì thương mại châu Á. Các thương nhân Bồ Đào Nha đến Hội An mua, bán hàng hóa theo từng thời điểm và không định cư lâu dài, dẫu rằng chính quyền Đàng Trong cho phép họ được lập phố, xây nhà. Ngoài ra, hoạt động buôn bán thương mại của Bồ Đào Nha đối với Đàng Trong không theo mô hình quản lý của các công ty mà chỉ dựa vào sự dũng mãnh và tính chất mạnh mẽ của những người đi biển. Trong khi đó, các thương nhân của Hà Lan lại chú trọng xây dựng các thương điếm, phát triển mạng lưới, hệ thống pháp luật và làm việc dưới sự điều hành và quản lý của Công ty ở chính quốc. Với phương cách đó, mọi hoạt động buôn bán của các thương nhân Hà Lan không chỉ chịu sự giám sát trực tiếp của giám đốc thương điếm mà còn chịu sự quản lý của Toàn quyền công ty ở Batavia. Trong vấn đề này hoạt động thương mại của Hà Lan tỏ rõ tính ưu việt, quy cũ và tổ chức chặt chẽ hơn so với hoạt động thương mại của các thương nhân Bồ Đào Nha. Tuy nhiên, hoạt động thương mại của các thương nhân Bồ Đào Nha và Hà Lan vẫn có điểm chung trong việc coi thương cảng Hội An là trạm trung chuyển phục vụ cho mục đích kiếm lời nên mặc dù được chính quyền Đàng Trong cho phép và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các thương nhân Bồ Đào Nha và Hà Lan đến giao lưu buôn bán, nhưng do nhiều hoàn cảnh khác nhau nên đến nửa sau những năm 50 của thế kỷ XVII, hoạt động thương mại của Đàng Trong với Bồ Đào Nha và Hà Lan chính thức chấm dứt. Tóm lại, hoạt động thương mại giữa Bồ Đào Nha và Hà Lan với Đàng Trong thế kỷ XVI – XVII được coi là đỉnh cao trong quan hệ giữa Đàng Trong với các nước phương Tây. Nhờ thiết lập được trạm trung chuyển Hội An mà Bồ Đào Nha và Hà Lan duy trì được mạng lưới buôn bán thương mại nội Á trong suốt hơn một thế kỷ từ giữa thế kỷ XVI đến giữa thế kỷ XVII. Đây là một trong những đóng góp hết sức quan trọng của chính quyền Đàng Trong trong quan hệ với các nước phương Tây thời Trung đại. Trên một phương diện khác, hoạt động thương mại của Bồ Đào Nha và Hà Lan đã góp phần phá vỡ nền kinh tế tự cung tự cấp của Đàng Trong, thúc đẩy nền kinh tế hàng hóa của Đàng Trong phát triển mạnh mẽ cũng như tạo điều kiện để Đàng Trong tham gia vào quá trình hội nhập thương mại quốc tế. N.V.T - H.T.A.Đ(271/09-11) [1] Litana: Xứ Đàng Trong lịch sử kinh tế - xã hội thế kỷ XVII-XVIII, Nxb Trẻ, Hà Nội, 1999, tr. 119 [2] Thành Thế Vỹ: Ngoại thương Việt Nam thế kỷ XVII, XIII và đầu thế kỷ XIX, Nxb Sử học, 1961, tr. 70 [3] Litana: Xứ Đàng Trong lịch sử kinh tế - xã hội thế kỷ XVII-XVIII, Nxb Trẻ, Hà Nội, 1999, tr. 124 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
"Đố Vui Việt Sử" là một tập thơ lục bát gồm có một trăm câu đố về lịch sử và văn học sử Việt Nam đề ra bởi luật sư Đào Hữu Dương và hai trăm câu thơ trả lời của giáo sư Nguyễn Xuân Vinh. Dụng ý của hai tác giả là dùng một thể thơ thật nhẹ nhàng và hấp dẫn để nhắc nhở các thanh thiếu niên ôn lại những trang sử Việt Nam và nuôi dưỡng tinh thần nhớ nước, thương nòi ở nơi đất khách. Tập thơ in ra lần đầu ở San Diego, vào năm 1985, đã được gửi tặng các trường dậy Việt ngữ. Cuốn sách này cũng được Trung Tâm Việt Ngữ Văn Lang ở San Jose, CA in lại để làm tài liệu dậy tiếng Việt. Chúng tôi in lại ở đây như là một tài liệu giáo dục quý giá cho thế hệ trẻ ****************************************************** Câu hỏi của Đào Hữu Dương 1. Vua nào mặt sắt đen sì? 2. Vua nào trong buổi hàn vi ở chùa? 3. Tướng nào bẻ gậy phò vua? 4. Tướng nào dùng bút đánh lừa Vương Thông? 5. Ngựa ai phun lửa đầy đồng? 6. Voi ai nhỏ lệ ở giòng Hóa Giang? 7. Kiếm ai trả lại rùa vàng? 8. Súng ai rền ở Vũ Quang thủa nào? 9. Còn ai đổi mặc hoàng bào? 10. Nữ lưu sánh với anh hào những ai? 11. Nhà thơ lên đoạn đầu đài? 12. Tướng Tàu chui ống chạy dài Bắc phương? 13. Tướng Nam chẳng thiết phong vương? 14. Rắc lông ngỗng, thiếp nghe chàng hại cha? 15. Anh hùng đại thắng Đống Đa? 16. Đông du khởi xướng bôn ba những ngày? 17. Lũy Thầy ai đắp, ai xây? 18. Hồng-Sơn Liệp-Hộ, triều Tây ẩn mình? 19. Vua Bà lừng lẫy uy danh? 20. Ấu nhi tập trận, cỏ tranh làm cờ? 21. Vua nào nguyên-súy hội thơ? 22. Hùng-Vương quốc-tổ đền thờ ở đâu? 23. Đại vương bẻ gẫy sừng trâu? 24. Rừng Lam khởi nghĩa áo nâu anh hùng? 25. Hại dân bán nước tên Cung? 26. Đục chìm thuyền địch dưới sông Bạch-Đằng? 27. Lý triều nổi tiếng cao tăng? 28. Bình-Ngô ai soạn bản văn lưu truyền? 29. Mười ba liệt sĩ thành Yên? 30. Bỏ quan treo ấn tu tiên thủa nào? 31. Ai sinh trăm trứng đồng bào? 32. Bình-Khôi chức hiệu được trao cho người? 33. Tây-Sơn có nữ tướng tài? 34. Cần-vương chống Pháp bị đầy xứ xa? 35. Tổ ngành hát bội nước ta? 36.. Khúc ngâm Chinh-Phụ ai là tác nhân? 37. Vua nào sát hại công thần? 38. Nhà văn viết truyện Tố-Tâm trữ tình? 39. Thái-Nguyên chống Pháp dấy binh? 40. Hà-Ninh tổng đốc vị thành vong thân? 41. Vua nào mở nghiệp nhà Trần? 42. Nêu gương hiếu tử diễn âm lưu truyền? 43. Công lao văn học Nguyễn-Thuyên? 44. Lừng danh duyên hải Dinh-Điền là ai? 45. Nhà thơ sông Vị, biệt tài? 46. Vua nào chống Pháp bị đầy đảo xa? 47. Ngày nào kỷ niệm Đống Đa? 48. Biên thùy tiễn biệt lời cha dặn dò? 49. Mê-Linh xây dựng cơ đồ? 50. Bến Hàm-Tử bắt quân thù xâm lăng? 51. Húy danh Hoàng-Đế Gia-Long? 52. Tướng nào hương khói Lăng-Ông thủa giờ? 53. Rồng thiêng kết nghĩa Âu-Cơ? 54.. Thánh Trần nay có bàn thờ ở đâu? 55. Đời nào có chức Lạc-Hầu? 56. Tướng Châu-Văn-Tiếp, ở đâu bỏ mình? 57. Danh nho thường gọi Trạng Trình? 58. Cha con cùng quyết hy sinh với thành? 59. Đầm Dạ-Trạch nức uy danh? 60. Sớ dâng chém nịnh không thành, từ quan? 61. Công thần vì rắn thác oan? 62. Ai mời bô lão dự bàn chiến chinh? 63. Vua nào dòng dõi Đế-Minh? 64.. Vĩnh-Long thất thủ, liều mình tiết trung? 65. Ngày nào trẩy hội Đền Hùng? 66. Ngày nào sông Hát, nhị Trưng trẫm mình? 67. Núi nào ngự trị Sơn-Tinh? 68. Sông nào ghép lại bút danh thi hào? 69. Gốc nguồn hai chữ đồng bào? 70. Bôn ba tổ chức phong trào Đông du? 71. Hùm Thiêng trấn đóng chiến khu? 72. Vua nào thành lập Hội Thơ Tao-Đàn? 73. Dẹp Thanh giữ vững giang san? 74. Thiết triều nằm lả khiến tàn nghiệp Lê? 75. Hóa-Giang giữ trọn lời thề? 76. Mười năm kháng chiến chẳng nề gian lao? 77. Móng rùa thần tặng vua nào? 78. Bình Chiêm, Dẹp Tống, Lý trào nổi danh? 79. Dâng vua sách lược "Trị-Bình"? 80. Trạng nguyên tướng xấu ví mình hoa sen? 81. Người Tàu dựng đất Hà-Tiên? 82. Họ Lương chống Pháp, Thái-Nguyên bỏ mình? 83. Quy-Nhơn thất thủ, quyên sinh? 84. Lê Triều sử ký soạn thành họ Ngô? 85. Công thần mà bị quật mồ? 86. "Vân-Tiên" tác giả lòa mù là ai? 87. Đại-Từ nổi tiếng tú tài? 88. Đem nghề in sách miệt mài dạy dân? 89. Dâng vua cải cách điều trần? 90. Sánh duyên công chúa Ngọc-Hân, vua nào? 91. Thi nhân nổi loạn họ Cao? 92. Xây thành đắp lũy, họ Đào là ai? 93. Họ Phan lãnh ấn khâm sai? 94. Phòng khuya vọng tiếng thuyền chài tương tư? 95. Đông y lừng tiếng danh sư? 96. Lời thề diệt địch trên bờ Hóa-Giang? 97. Vân-Đồn ai thắng danh vang? 98. Am mây ẩn dật chẳng màng lợi danh? 99. Mùa xuân nào phá quân Thanh? 100. Bao giờ trở lại thanh bình Việt Nam? Giải đáp của Nguyễn Xuân Vinh Trước đèn đọc sách Đào quân: "Đố Vui Việt Sử", gieo vần họa thơ. Duyên văn tao ngộ từ xưa, Nặng lòng đất nước, bây giờ luyện thi. 1. Vua nào mặt sắt đen sì ? Tướng Mai-Hắc-Đế, sử ghi chống Đường. 2. Quét chùa mà tướng đế-vương, Lý-Công, tên Uẩn, xuất đường lên ngôi. 3. Phò vua, chống giặc cõi ngoài, Đức Trần-Hưng-Đạo dẹp suôi hận lòng. 4. Bút thần đâu sợ Vương-Thông, Thù cha, Nguyễn-Trãi có công dựng triều. 5. Gậy thần, ngựa sắt cao siêu, Thiên-Vương Phù-Đổng một chiều thét vang. 6. Voi lầy, nhỏ lệ Hóa-Giang, Đại-Vương Hưng-Đạo quyết đường dẹp Nguyên. 7. Kiếm thần, lập quốc, báo đền, Vua Lê trả lại rùa thiêng trên hồ. 8. Vũ-Quang, chống Pháp lập đô, Súng do Cao-Thắng, phất cờ cụ Phan. 9. Lê-Lai đổi mặc áo vàng, Để vua Lê-Lợi thoát vòng gian lao. 10. Triệu, Trưng kể lại biết bao Nữ nhi sánh với anh hào kém chi 11. Ngang tàng cung, kiếm, cầm, thi, Ông Cao-Bá-Quát sá gì phân thây! 12. Thoát-Hoan, Vạn-Kiếp sa lầy, Ống đồng chui rúc, từ đây kéo về. 13. Nước Nam, làm quỷ ai thề ? Tướng Trần-Bình-Trọng chẳng nề Bắc-Vương. 14. Lông ngan làm chước dẫn đường, Mỵ-Châu, Trọng-Thủy còn vương hận lòng. 15. Đống-Đa thây giặc điệp-trùng, Quang-Trung Nguyễn-Huệ anh hùng phương Nam. 16. Họ Phan có cụ Sào-Nam, Bôn ba khởi xướng, luận bàn Đông-Du. 17. Nguyễn-Vương giữ vững cơ đồ, Lũy xây Trường-Dục, Duy-Từ có công. 18. Nguyễn-Du tạm lánh sơn trung, Truyện Kiều thi phẩm, anh hùng nổi danh. 19. Triệu-Bà Lệ-Hải Tài-Trinh, Ngàn năm dân Việt tôn vinh, phụng thờ. 20. Mục đồng tập trận ấu thơ, Tiên-Hoàng Bộ-Lĩnh phất cờ bông lau. 21. Thánh-Tôn, nguyên súy, công hầu, Tao-Đàn lập hội, lựa câu họa vần. 22. Đền Hùng, hương khói phong vân, Lâm-Thao là chốn nhân dân hướng chầu. 23. Phùng-Hưng bẻ gẫy sừng trâu, Tôn thờ Bố-Cái, sức đâu hơn người. 24. Lam-Sơn áo vải, lòng trời, Vua Lê khởi nghĩa, muôn đời ghi công. 25. Họ Hồ chính Nguyễn-Sinh-Cung, Liên-Sô dâng nước, khốn cùng nhân dân. 26. Yết-Kiêu, Dã-Tượng sả thân, Đục chìm thuyền địch, mấy lần Đằng-Giang. 27. Lý-Triều Vạn-Hạnh cao tăng, Cùng Từ-Đạo-Hạnh tiếng vang pháp thiền. 28. Bình-Ngô Đại-Cáo sách tuyên, Văn tài Nguyễn-Trãi lưu truyền mai sau. 29. Thành Yên, liệt sĩ rơi đầu, Vang danh Thái-Học, lưu sầu Quốc-Dân. 30. Tiên-Du, treo ấn từ quan, Giáng-Hương, Từ-Thức theo nàng lên tiên. 31. Âu cơ, trăm trứng nở truyền, Ngàn năm Hồng Lạc, con Tiên, cháu Rồng. 32. Bình-Khôi, chức hiệu Nguyên-Nhung, Lệnh Bà Trưng Nhị được phong tướng tài. 33. Tây-Sơn lẫm liệt thần oai, Quần thoa ai sánh tướng Bùi-Thị-Xuân. 34. Cần-Vương vì nước gian truân, Vua Hàm-Nghi trải tấm thân lưu đầy. 35. Lập ngành Hát Bộ từ đây, Tổ-sư Đào-Tấn, bậc thầy xướng ca. 36. Đoàn thư, Chinh-Phụ dịch ra, Trần-Côn trước tác khúc ca ngậm ngùi. 37. Gia-Long từ độ lên ngôi, Công thần giết hại, nhiều người thác oan. 38. Tố-Tâm, tác giả Song-An, Chữ Hoàng-Ngọc-Phách, lời than tự tình. 39. Thái-Nguyên chống Pháp, dấy binh, Lưu danh Đội Cấn, gây tình quốc gia. 40. Pháp quân tiến đánh thành Hà. Tuẫn trung, Hoàng-Diệu, Chính-Ca một thời. 41. Chiêu-Hoàng nhà Lý truyền ngôi Cho chồng Trần-Cảnh nối đời làm vua. 42. Diễn âm gương hiếu ngày xưa, Ghi công Văn-Phức, vốn thừa Lý gia. 43. Hán văn chuyển tiếng nước nhà. Thơ Nôm, Đường luật chính là Nguyễn-Thuyên. 44. Kim-Sơn, Tiền-Hải, dinh điền, Uy danh Công-Trứ, tiếng truyền đời sau. 45. Tú Xương, sông Vị, không giầu, Tiếng thơ cao ngạo, ai rầu mặc ai. 46. Duy-Tân vì nước rời ngai, Thực dân uy hiếp đưa ngài đảo xa. 47. Mồng Năm kỷ niệm Đống-Đa, Tháng Giêng chiến thắng, hùng ca Ngọc-Hồi. 48. Tiễn cha, Nguyễn-Trãi nhớ lời Phi-Khanh còn vẳng núi đồi Nam-Quan. 49. Bà Trưng khôi phục giang san, Mê-Linh khởi nghĩa, dẹp tan quân thù. 50. Danh Trần-Quang-Khải ngàn thu, Chương-Dương cướp giáo, bắt tù Hàm-Quan. 51. Nguyễn-Triều, khởi sự gian nan, Bôn ba Phúc-Ánh, Bắc Nam hợp lòng. 52. Tả-Quân, thờ phụng Lăng-Ông, Tướng Lê-Văn-Duyệt có công phá thành. 53. Âu-Cơ, tiên nữ giáng trần, Hợp duyên cùng Lạc-Long-Quân giống Rồng. 54. Đức Trần-Hưng-Đạo phá Mông, Đền thờ Kiếp-Bạc, tôn sùng khói hương. 55. Ngàn năm thời đại Hùng-Vương, Lạc-Hầu, Lạc-Tướng, chức thường gọi quan. 56. Tướng Châu-Văn-Tiếp thân tàn, Vĩnh-Long, Mang-Thít đầu hàng Tây-Sơn ! 57. Trạng Trình phong tước Quốc-Công, Bỉnh-Khiêm họ Nguyễn, vốn dòng Cổ-Am. 58. Hùm thiêng sớm đã về âm, Tri-Phương cùng với Nguyễn-Lâm giữ thành. 59. Chống Lương, Dạ-Trạch uy danh, Triệu-Vương, Quang-Phục hiển vinh một thời. 60. Chu hiền xin chém bẩy người, Vua nghe kẻ nịnh, ông rời chức quan. 61. Vì tay Thị Lộ thác oan, Công thần Nguyễn-Trãi gia toàn chu di. 62. Diên-Hồng quyết chiến còn ghi, Đời Trần bô lão kém gì tráng sinh. 63. Tổ Hùng tên hiệu Đế Minh, Dương-Vương Lộc-Tục, con mình phong vua. 64. Vĩnh-Long chống Pháp đành thua, Ông Phan-Thanh-Giản, ơn vua tuẫn người. 65. Dù ai buôn bán ngược xuôi, Đền Hùng trẩy hội mồng Mười tháng Ba, 66. Hàng năm kỷ niệm Hai Bà, Tháng Hai, mồng Sáu trầm hà Hát-Giang. 67. Tản-Viên che phủ mây vàng, Sơn-Tinh chuyện cũ đưa nàng lên cao. 68. Tản-Đà, bút hiệu thi hào, Núi sông hai chữ ghép vào thành tên. 69. Cùng trong một bọc Rồng Tiên, Trứng trăm con nở, nối truyền đời ta. 70. Đông-Du cách mạng sơn hà, Bội Châu lừng lẫy tiếng nhà họ Phan. 71. Hùm thiêng Yên-Thế họ Hoàng, Nổi danh Hoa-Thám giữ vùng chiến khu. 72. Đời Lê bình trị thiên thu, Thánh-Tôn mới lập hội thơ Tao-Đàn. 73. Thăng-Long giữ vững giang san, Quang-Trung Nguyễn-Huệ đánh tàn quân Thanh. 74. Ngọa triều, tửu sắc liệt mình, Uổng cho Long-Đĩnh tan tành nghiệp ê. 75. Hóa-Giang giữ trọn lời thề, Thánh Trần không thắng không về tới sông. 76. Mười năm kháng chiến thành công, Ơn vua Lê-Lợi, non sông phục hồi. 77. Kim-Quy chuyện móng ngàn đời, An-Dương-Vương được Rùa trời ban giao. 78. Bình Chiêm, dẹp Tống, Lý hào, Câu thơ Thường-Kiệt: Nam trào, Nam cư. 79. Đời Lê, Lương đống tâm tư, Đắc Bằng, quốc sách dâng thư trị bình. 80. Trạng nguyên họ Mạc thấp mình, Đĩnh Chi thảo phú ví tình hoa sen. 81. Hà-Tiên Nam Việt cuối miền, Nhờ tay Mạc-Cửu dựng nên mật trù. 82. Thái-Nguyên chống Pháp, giặc thù, Ông Lương-Ngọc-Quyến thiên thu tuyệt mình. 83. Quy-Nhơn, Võ-Tánh quyên sinh, Đài cao đốt lửa, chiếm thành Tây-Sơn. 84. Sĩ-Liên, Sử-Ký Đại-Toàn, Triều Lê soạn thảo, danh thần họ Ngô. 85. Nguyễn phò, gây dựng cơ đồ, Tướng Lê-Văn-Duyệt, quật mồ thảm thay. 86. Vân-Tiên, tác giả ai hay ? Cụ đồ Đình-Chiểu, xưa nay mù lòa. 87. Đại-Từ, cách mạng sơn hà, Hải-Thần, cụ Nguyễn bôn ba nước ngoài. 88. Thám-Hoa Nhữ-Học, thiên tài, Học nghề in sách miệt mài dạy dân. 89. Tâu vua, Trường-Tộ điều trần, Tiếc thay Tự-Đức canh tân không màng. 90. Ngọc-Hân tài sắc vẹn toàn, Quang-Trung Nguyễn-Huệ điện vàng sánh duyên. 91. Văn tài Bá-Quát vô tiền, Quốc-Oai treo ấn, cự thiên, kháng đình. 92. Lũy-Thầy, Đồng-Hới, Quảng-Bình, Duy-Từ nổi tiếng xây thành, khai sơn. 93. Khâm sai Bắc Việt chiêu dân, Cụ Phan-Kế-Toại, văn thần vua phong. 94. Trương-Chi hát vọng khuê phòng, Mỵ-Nương nghe tiếng, đem lòng tương tư. 95. Đông-Y Hải-Thượng danh sư, Dương-An Toàn-Trạch, đề thư dụng truyền. 96. Trận này không phá giặc Nguyên, Không về sông Hóa, lời nguyền Đạo-Vương. 97. Vân-Đồn thắng địch tuyệt lương, Quân Nguyên nản chí, công dường Khánh-Dư. 98. Bạch-Vân về ngụ, tâm tư, Thi văn, lý đoán, ẩn cư Trạng Trình. 99. Quang-Trung thần tốc phát binh, Mùa xuân Kỷ-Dậu chiếm thành Thăng-Long. 100. Lời ca con cháu Tiên Rồng : Cộng nô tiêu diệt, non sông thanh bình. |
